Denk als een ontwerper

Design Thinking is een manier van denken die focust op oplossingen in plaats van problemen. Voor leiders biedt het kansen om sneller tot betere resultaten te komen.

Van huis uit is Guido Stompff ontwerper, maar hij realiseerde zich eigenlijk per toeval dat ontwerpers wezenlijk anders denken. Hij was bij een lezing van Jan Pronk, de toenmalige -minister van Ontwikkelingssamenwerking die vertelde dat de politici altijd onmogelijke keuzes moeten maken. ‘Ik stak mijn hand op en stelde een aantal oplossingen voor die ik al luisterend bedacht had. Dat was duidelijk niet de bedoeling: ik merkte dat de zaal onrustig werd en realiseerde me voor het eerst dat ontwerpers anders denken dan besluitvormers.’ Heel kort samengevat zijn een paar kenmerken van ‘design thinkers’ dat ze steeds bezig zijn nieuwe oplossingen en antwoorden te bedenken, heel visueel ingesteld zijn en slecht met deadlines omgaan. Dat laatste is een dingetje, bekend Stompff lachend, ‘maar daar zijn managers en besluitvormers juist weer goed in.


Geen nieuw paradigma
Stompff verdiepte zich in deze manier van denken en promoveerde op de vraag wat er gebeurt als je een design thinkers aan teams en organisaties toevoegt. Onlangs publiceerde hij het boek Design Thinking, radicaal veranderen in kleine stappen. 

Design Thinking is geen nieuw paradigma, benadrukt Stompff, maar nu gaat bijna alle aandacht naar het denken over de oorzaak van problemen. Designers denken juist in oplossingen; een belangrijke toevoeging als je iets wil veranderen.’


Drie manieren
Er zijn miljoenen problemen in de wereld, maar er zijn drie manieren die je kunt toepassen om ze op te lossen, stelt Guido Stompff:


1. Analyseer het probleem en zoek daar een oplossing bij.
‘Deze analytische manier van denken leren we allemaal al op de middelbare school. Het is de meest gangbare manier om over problemen na te denken. Je stelt eerst vast wat het probleem is en zoekt daar een van de beschikbare oplossingen bij. Daarvoor kies je dus altijd uit oplossingen die al bestaan.’


2. Vergelijk de opties en neem een besluit
Dit is wat Jan Pronk in zijn lezing bedoelde. Een politicus of een leider constateert dat er een probleem is en onderzoekt een aantal mogelijke, onderling vaak tegenstrijdige oplossingen. Daar kiest hij dan de beste uit.


3. Bedenk en test een nieuwe oplossingen
‘Zo denken creatievelingen, zoals de architect die je vraagt een ontwerp te maken voor je nieuwe huis. Wat het probleem is, is voor hem niet relevant, dus daar besteedt hij weinig tijd aan. Hij denkt in oplossingen, schetst een aantal opties en legt die aan jou voor. Dan volgt een dialoog over wat je aanspreekt en wat niet en daarna komt een nieuwe ronde van schrappen, bijstellen en vernieuwen. Dat kan zich een paar keer herhalen tot er een ontwerp ligt dat jou bevalt, terwijl je van te voren geen idee had dat dit is wat je wenste’.


Creatievelingen in een organisatie

Hebben dergelijke creatieve geesten ook iets te zoeken in organisaties en bedrijven? Wat kan hun rol zijn in vergaderingen waar het draait om knopen doorhakken en besluiten nemen? Dat wilde Stompff graag weten. In 2012 promoveerde hij op de vraag: wat gebeurt er binnen een bedrijf of organisatie als je er creatievelingen in loslaat? 

‘Daarvoor heb ik camera’s gericht op meetings en vergaderingen. Ik schrok van het gedoe dat ik zag: tegenstrijdigheden werden uitvergroot, belangen botsten en keuzes werden gemaakt op basis van macht. Designers daarentegen zoeken juist nieuwe mogelijkheden (‘wat als we eens..’) die de tegenstrijdigheden wegnemen en visualiseren die.

De vergaderingen verliepen aanmerkelijk soepeler en besluiten werden soepel genomen. Vreemd genoeg hadden de betrokken nauwelijks door waardoor dat kwam!

Dat is dus een goede reden om de principes van design thinking onder de knie te krijgen. Of zelfs een Design Thinker aan je team toe te voegen.


Do the right thing
Een beproefde methode om snel en soepel tot vernieuwing of innovatie te komen is door cyclisch te werken. In het begin bedenk je een aantal alternatieve frames: manieren van kijken naar de situatie. Hoe diverser, hoe beter. Werk een aantal van die perspectieven uit in frameboards, die het perspectief visueel maken. Hang ze aan de muur en discussieer erover met stakeholders. Dit heet ‘getting the right frame’.
‘Uiteindelijk kies je er twee of drie uit die je verder uitwerkt tot levensvatbare concepten: getting the right design.

Die concepten vergelijk je weer en alleen de beste wordt in detail uitgewerkt: getting the design right. Design thinking gaat ervan uit dat het nooit de eerste keer meteen goed is; je ontwikkelt samen de beste oplossing.’


De Vestdijk
Design thinking heeft de wind mee. Het waaide over uit Amerika waar tech-bedrijven uit Silicon Valley met al hun ontwikkelaars al jaren zo werken. In Nederland begint het langzaam navolging te krijgen. Een mooi voorbeeld vindt Stompff de discussie rondom de Vestdijk in Eindhoven. ‘Dat is een belangrijke verkeersader naar het centrum van de stad, maar die veroorzaakte zoveel vervuiling dat iedereen het erover eens was dat er iets moest gebeuren. Maar wat? De belangen waren groot en zeer divers. Een deel wilde de weg afsluiten voor auto’s, maar de winkeliers vreesden dat ze dan hun klanten zouden verliezen en omwonenden waren bang voor sluipverkeer.’

‘Toen is besloten een proefopstelling te maken. De verkeerssituatie werd met verf en plastic onderdelen zo aangepast dat auto’s en langzaam verkeer van elkaar gescheiden werden. Er hoefde geen schop de grond in en een paar maanden lang is gekeken wat er gebeurde. Als het niet bleek te werken, kon het gemakkelijk weer teruggedraaid worden. Dit is Design Thinking in optima forma en was op deze schaal nog niet eerder in Nederland uitgevoerd.’


Waterplein
Een ander voorbeeld van hoe je door middel van framing op nieuwe oplossingen kunt uitkomen, is het Waterplein in Rotterdam. Stompff: ‘De vraag was: wat kunnen we doen tegen wateroverlast in de stad. Met de klassieke framing zou je het water meer ruimte geven. In Rotterdam zijn ze juist aan de slag gegaan met het gegeven dat die ruimte 99 procent van de tijd helemaal niet nodig is. Dan kun je er dus andere dingen mee doen. Nu ligt er een prachtig plein waar de stadsbewoners kunnen zitten, wandelen of skaten en water opvangt als het nodig is.’


Falen of slagen
Design Thinking is samen dingen uitproberen, stelt Stompff. Chefkok Redzepi heeft dat goed begrepen. Toen zijn restaurant Noma in Kopenhagen voor de vierde keer werd uitgeroepen tot beste restaurant ter wereld, bedankte hij zijn team met de woorden: ‘Alles wat we bereikt hebben is te danken aan het vele falen. Want alleen zo ontstaan nieuwe ideeën en verleggen we grenzen.’

En dat is de essentie van Design Thinking in de ogen van Guido Stompff. Samen komen tot oplossingen die er nog niet waren.

Aanmelden of account aanmaken

Aanmelden of account aanmaken

Welkom terug,

Ik ben mijn wachtwoord vergeten

Maak een account aan...

Een nieuw wachtwoord is onderweg. Check uw email

Terug naar login